Zawezwanie do próby ugodowej – czy warto i jak złożyć wniosek według kodeksu postępowania cywilnego po nowelizacji z 30 czerwca 2022?

Zanim wierzyciel skieruje sprawę do sądu, może podjąć próbę polubownego rozwiązania sporu. Jednym z narzędzi jest zawezwanie do próby ugodowej (inaczej: postępowanie pojednawcze). Polega ono na złożeniu wniosku do sądu o przeprowadzenie posiedzenia, podczas którego strony próbują dojść do porozumienia. Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego z 30 czerwca 2022 r. zmieniła zasady przerwania biegu przedawnienia – dziś zawezwanie do próby ugodowej nie przerywa już biegu przedawnienia, a jedynie je zawiesza. W tym artykule – napisanym z perspektywy radcy prawnego specjalizującego się w windykacji – wyjaśniamy, czym jest zawezwanie do próby ugodowej, jak wpływa na przedawnienie, jak złożyć wniosek, jakie są koszty, jak przebiega postępowanie oraz jakie zmiany wprowadziła nowelizacja z 30 czerwca 2022 r. Omawiamy również, czy zawezwanie jest warte dla wierzyciela i kiedy lepiej wybrać pozew.

Czym jest zawezwanie do próby ugodowej i jak działa postępowanie pojednawcze?

Definicja i cel postępowania pojednawczego w kodeksie postępowania cywilnego

Zawezwanie do próby ugodowej (art. 184-186 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, dalej: „k.p.c.”) to wniosek strony o wszczęcie postępowania pojednawczego przed sądem. Celem jest polubowne rozwiązanie sporu bez konieczności wytaczania powództwa. Postępowanie pojednawcze jest nieprocesowe – sąd nie wydaje wyroku, a jedynie pomaga stronom dojść do ugody.

Różnice między zawezwaniem do próby ugodowej a pozwem sądowym

Zawezwanie do próby ugodowej – nie prowadzi do wydania wyroku, ma charakter polubowny, nie wymaga opłaty stosunkowej (opłata stała 100 zł). Pozew – prowadzi do wydania wyroku, opłata 5% wartości przedmiotu sporu.

Kiedy warto zawezwać dłużnika do próby ugodowej?

Zawezwanie warto zastosować, gdy:

• strony są skłonne do negocjacji,
• spór nie jest ostry (np. drobne opóźnienie w płatności),
• wierzyciel chce przerwać bieg przedawnienia (przed nowelizacją) – obecnie już nie przerywa, tylko zawiesza,
• strony chcą uniknąć kosztów procesu.

Jak próba ugodowej wpływa na przerwanie biegu przedawnienia roszczenia?

Próby ugodowej a przerwanie biegu przedawnienia – aktualne przepisy

Przed 30 czerwca 2022 r. zawezwanie do próby ugodowej przerywało bieg przedawnienia (art. 123 § 1 pkt 1 k.p.c.). Po nowelizacji (ustawa z 9 marca 2022 r.) zawezwanie do próby ugodowej nie przerywa już biegu przedawnienia, a jedynie je zawiesza (art. 123 § 1 pkt 1 w nowym brzmieniu). Zawieszenie oznacza, że termin przedawnienia nie biegnie w czasie trwania postępowania pojednawczego, ale po jego zakończeniu biegnie dalej (nie zaczyna się od nowa).

Czy zawezwanie przerywa bieg terminu przedawnienia według Sądu Najwyższego?

Sąd Najwyższy w uchwale z 15 września 2022 r. (III CZP 45/22) potwierdził, że po nowelizacji zawezwanie do próby ugodowej nie przerywa biegu przedawnienia, a jedynie je zawiesza. Oznacza to, że wierzyciel nie może już „odświeżać” przedawnienia poprzez składanie kolejnych wniosków.

Przerwanie biegu przedawnienia roszczenia a skutki złożenia wniosku o zawezwanie

Zawieszenie biegu przedawnienia trwa od dnia złożenia wniosku do dnia zakończenia postępowania pojednawczego (art. 123 § 2 k.p.c.). Po zakończeniu (np. braku ugody) termin biegnie dalej, a czas zawieszenia nie wlicza się do terminu przedawnienia.

Jak prawidłowo złożyć wniosek o zawezwanie do próby ugodowej w sądzie?

Wniosek o zawezwanie do próby – wymagane elementy i forma

Wniosek o zawezwanie do próby ugodowej powinien zawierać (art. 184 § 1 k.p.c.):

• oznaczenie sądu,
• oznaczenie wnioskodawcy i przeciwnika,
• dokładne określenie przedmiotu sporu (np. kwota 10 000 zł z tytułu faktury),
• propozycję ugody (np. zapłata 8 000 zł w terminie 30 dni),
• podpis wnioskodawcy lub jego pełnomocnika.

Wybór właściwego sądu rejonowego ogólnie właściwego lub sądu rejonowego właściwego dla miejsca

Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania lub siedziby przeciwnika (art. 184 § 2 k.p.c.). Można też złożyć wniosek do sądu właściwego dla miejsca wykonania zobowiązania.

Opłata sądowa i koszty postępowania pojednawczego

Opłata od wniosku o zawezwanie do próby ugodowej wynosi 100 zł (art. 44 ustawy o kosztach sądowych). Brak opłaty skutkuje wezwaniem do uiszczenia, a w razie nieuiszczenia – zwrotem wniosku.

Jakie są koszty i opłaty za zawezwanie do próby ugodowej?

Wysokość opłaty sądowej za wniosek o zawezwanie do próby

Opłata stała wynosi 100 zł (art. 44 ustawy o kosztach sądowych). Nie zależy od wartości przedmiotu sporu.

Koszty postępowania ugodowego a koszty pozwu cywilnego

Koszty zawezwania są znacznie niższe niż koszty pozwu (5% WPS). Przykład: dla roszczenia 10 000 zł – opłata od pozwu 500 zł, zawezwanie 100 zł.

Zwrot kosztów w przypadku zawarcia ugody lub braku porozumienia

Jeśli strony zawrą ugodę, każda ponosi swoje koszty (chyba że ugoda stanowi inaczej). Jeśli ugoda nie dojdzie do skutku, wnioskodawca traci opłatę 100 zł (nie podlega zwrotowi).

Przebieg postępowania – od złożenia wniosku do zawarcia ugody

Termin rozprawy i wezwanie stron przez sąd do postępowania pojednawczego

Po złożeniu wniosku, sąd wyznacza termin posiedzenia pojednawczego (zazwyczaj w ciągu 2-4 tygodni). Strony są wzywane na posiedzenie.

Protokół z posiedzenia i ustalenia między stronami

Z posiedzenia sporządza się protokół (art. 186 k.p.c.). Jeśli strony dojdą do porozumienia, protokół zawiera treść ugody. Jeśli nie – protokół stwierdza brak ugody.

Czy można zawrzeć ugodę i jakie są jej skutki prawne?

Ugoda zawarta przed sądem ma moc tytułu egzekucyjnego (art. 777 § 1 pkt 1 k.p.c.). Wierzyciel może na jej podstawie wszcząć egzekucję komorniczą bez konieczności uzyskiwania wyroku.

Zmiany po nowelizacji z 30 czerwca 2022 – co się zmieniło?

Nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego i jej wpływ na przerwanie przedawnienia

Nowelizacja z 30 czerwca 2022 r. (Dz.U.2022.480) zmieniła art. 123 § 1 pkt 1 k.p.c. – zawezwanie do próby ugodowej nie przerywa już biegu przedawnienia, a jedynie je zawiesza.

Nowe przepisy dotyczące biegu przedawnienia po czerwca 2022

Obecnie zawezwanie do próby ugodowej zawiesza bieg przedawnienia (art. 123 § 2 k.p.c.). Po zakończeniu postępowania termin biegnie dalej, a czas zawieszenia nie wlicza się do terminu przedawnienia.

Przerwanie biegu przedawnienia roszczenia – zasady obowiązujące od 2026

Od 2026 r. obowiązują te same zasady – zawezwanie do próby ugodowej nie przerywa biegu przedawnienia. Wierzyciel nie może już „odświeżać” przedawnienia poprzez składanie kolejnych wniosków.

Zawezwanie do próby ugodowej a inne sposoby dochodzenia roszczenia

Porównanie: zawezwanie do próby, mediacje i pozew procesowy

• Zawezwanie do próby ugodowej – koszt 100 zł, nie przerywa przedawnienia, może zakończyć się ugodą (tytuł egzekucyjny).
• Mediacje – koszt 100-300 zł, ugoda zatwierdzona przez sąd ma moc tytułu egzekucyjnego.
• Pozew procesowy – koszt 5% WPS, przerywa przedawnienie, kończy się wyrokiem.

Czy zawezwanie do próby ugodowej jest warte dla wierzyciela?

Wierzyciel powinien rozważyć zawezwanie, jeśli:

• dłużnik jest skłonny do negocjacji,
• spór dotyczy niewielkiej kwoty (do 10 000 zł),
• wierzyciel chce uniknąć kosztów procesu.

Jeśli dłużnik jest niewypłacalny lub nie ma woli ugody, lepiej złożyć pozew (przerywa przedawnienie).

Kiedy lepiej wybrać pozew niż postępowanie pojednawcze w sporach cywilnych?

Pozew jest lepszy, gdy:

• termin przedawnienia jest bliski (pozew przerywa bieg),
• dłużnik kwestionuje roszczenie,
• wierzyciel potrzebuje tytułu egzekucyjnego (wyroku).

Podsumowanie: Zawezwanie do próby ugodowej to tańsza alternatywa dla pozwu (100 zł zamiast 5% wartości). Po nowelizacji z 30 czerwca 2022 r. zawezwanie nie przerywa już biegu przedawnienia, a jedynie je zawiesza. Warto je zastosować, gdy strony są skłonne do negocjacji. Jeśli dłużnik nie reaguje, lepiej złożyć pozew (przerywa przedawnienie). W razie wątpliwości – skonsultujcie się z radcą prawnym. Jak mawiają eksperci: „Zawezwanie do próby ugodowej to nie tylko tańsza opcja – to szansa na polubowne zakończenie sporu”.