Wypowiedzenie umowy zlecenia – zasady, okres wypowiedzenia i wzór do pobrania

Czy zdarzyło się Państwu chcieć zakończyć współpracę w ramach umowy zlecenia, ale nie wiedzieliście, jaki jest okres wypowiedzenia? Albo jako zleceniodawca otrzymaliście wypowiedzenie od zleceniobiorcy z dnia na dzień, bez ważnego powodu, i ponieśliście straty? Umowa zlecenia, choć bardziej elastyczna niż umowa o pracę, również rządzi się określonymi zasadami wypowiedzenia. W tym artykule – napisanym z perspektywy radcy prawnego specjalizującego się w prawie cywilnym – wyjaśniamy, jak prawidłowo wypowiedzieć umowę zlecenia, jaki jest okres wypowiedzenia, kiedy można wypowiedzieć umowę natychmiast, czym jest „ważny powód” oraz jakie są konsekwencje bezpodstawnego wypowiedzenia. Omawiamy również wzory wypowiedzeń (dla zleceniodawcy i zleceniobiorcy) oraz różnice między wypowiedzeniem a rozwiązaniem umowy za porozumieniem stron.

Czym jest umowa zlecenia i kiedy można ją wypowiedzieć?

Umowa zlecenia jest jedną z najpopularniejszych umów cywilnoprawnych, regulowaną przez art. 734-751 Kodeksu cywilnego. W przeciwieństwie do umowy o pracę, nie tworzy stosunku pracy, a jedynie zobowiązanie do wykonania określonych czynności.

Czym różni się umowa zlecenia od umowy o pracę?

Podstawowe różnice:

• Podporządkowanie – przy umowie o pracę pracownik podlega kierownictwu pracodawcy (czas, miejsce, sposób wykonywania pracy). Przy umowie zlecenia zleceniobiorca działa samodzielnie, organizuje sobie pracę.
• Ryzyko – w umowie o pracę ryzyko ekonomiczne ponosi pracodawca; w umowie zlecenia – zleceniobiorca (nie otrzyma wynagrodzenia, jeśli nie wykona zlecenia).
• Odpowiedzialność – za szkody wyrządzone przy wykonywaniu zlecenia odpowiada zleceniobiorca na zasadach ogólnych (art. 471 k.c.).
• Składki ZUS – od umowy zlecenia co do zasady obowiązkowe są składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalna, rentowa, wypadkowa) i zdrowotne, z wyjątkami (np. uczniowie, studenci do 26. roku życia).
• Urlop – zleceniobiorca nie ma prawa do płatnego urlopu wypoczynkowego.
• Wypowiedzenie – przy umowie zlecenia strony mają większą swobodę, mogą wypowiedzieć umowę w każdym czasie (z zachowaniem okresu wypowiedzenia lub bez – art. 746 k.c.).

Kiedy możliwe jest wypowiedzenie umowy zlecenia?

Zgodnie z art. 746 § 1 k.c., umowa zlecenia może być wypowiedziana przez każdą ze stron w każdym czasie, chyba że strony ustaliły zakaz wypowiedzenia lub okres wypowiedzenia. Oznacza to, że co do zasady zarówno zleceniodawca, jak i zleceniobiorca mogą w każdej chwili zakończyć umowę. Wyjątki:

• jeżeli w umowie zastrzeżono, że jest ona niewypowiadalna (np. na czas określony bez możliwości wypowiedzenia),
• jeżeli strony ustaliły okres wypowiedzenia (np. 2 tygodnie) – wtedy należy go zachować.

Ważne: W przypadku umowy zlecenia na czas określony, wypowiedzenie przed upływem terminu jest dopuszczalne, chyba że strony wyłączyły taką możliwość (inaczej niż w umowie o pracę, gdzie wypowiedzenie umowy na czas określony jest co do zasady wyłączone).

Co mówi kodeks cywilny o rozwiązaniu umowy zlecenia?

Art. 746 k.c. stanowi:

• § 1 – Umowa zlecenia może być wypowiedziana przez każdą ze stron w każdym czasie, chyba że strony umówiły się inaczej.
• § 2 – Jeżeli umowa zlecenia została wypowiedziana bez zachowania okresu wypowiedzenia (natychmiast), strona, która wypowiedziała, jest obowiązana do naprawienia szkody, chyba że wypowiedzenie nastąpiło z ważnego powodu.
• § 3 – Przepisów o odpowiedzialności za szkodę nie stosuje się, jeżeli umowa została wypowiedziana przez zleceniobiorcę ze względu na to, że wykonywanie zlecenia zagraża jego zdrowiu lub życiu.

Zatem kluczowe jest rozróżnienie: wypowiedzenie z zachowaniem okresu (jeśli został ustalony) lub wypowiedzenie natychmiastowe (bez okresu), które może skutkować obowiązkiem naprawienia szkody, chyba że zachodzi ważny powód.

Jak napisać wypowiedzenie umowy zlecenia krok po kroku?

Prawidłowe wypowiedzenie umowy zlecenia powinno być sporządzone na piśmie (dla celów dowodowych) i zawierać niezbędne elementy.

Jakie elementy powinno zawierać wypowiedzenie umowy zlecenia?

Wypowiedzenie powinno zawierać:

• datę i miejsce sporządzenia,
• dane stron – zleceniodawcy (nazwa, adres, NIP) i zleceniobiorcy (imię, nazwisko, adres, PESEL),
• określenie umowy zlecenia – data zawarcia, przedmiot zlecenia,
• wyraźne oświadczenie o wypowiedzeniu – np. „niniejszym wypowiadam umowę zlecenia”,
• okres wypowiedzenia – jeśli został ustalony, należy go wskazać; jeśli nie, można wypowiedzieć natychmiast, ale wtedy należy podać ważny powód (aby uniknąć odpowiedzialności odszkodowawczej),
• datę rozwiązania umowy – jeśli wypowiedzenie z okresem, to ostatni dzień okresu; jeśli natychmiastowe – data doręczenia,
• ewentualnie ważny powód (przy wypowiedzeniu natychmiastowym),
• podpis składającego wypowiedzenie.

Jak złożyć wypowiedzenie umowy zlecenia?

Wypowiedzenie powinno być doręczone drugiej stronie w sposób umożliwiający zapoznanie się z jego treścią. Najbezpieczniej:

• osobiście – za pokwitowaniem odbioru (kopia z podpisem),
• listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru – wtedy data nadania jest datą złożenia oświadczenia, a data doręczenia – datą skuteczności,
• e-mailem – tylko jeśli strony uzgodniły taką formę (dla celów dowodowych lepiej mieć potwierdzenie czytania).

Zalecamy formę pisemną (papierową) – w razie sporu łatwiej udowodnić treść i fakt złożenia.

Miejsce zawarcia umowy a forma wypowiedzenia

Miejsce zawarcia umowy nie ma wpływu na formę wypowiedzenia – forma pisemna jest zawsze zalecana, ale nie jest wymagana pod rygorem nieważności (chyba że umowa przewiduje inną formę). Dla bezpieczeństwa – zawsze piszcie wypowiedzenie na papierze.

Jaki jest okres wypowiedzenia umowy zlecenia?

Okres wypowiedzenia umowy zlecenia nie jest uregulowany ustawowo – zależy wyłącznie od postanowień umownych. Jeśli strony nie ustaliły okresu wypowiedzenia, umowę można wypowiedzieć w każdym czasie, bez okresu wypowiedzenia (natychmiast).

Jak ustalić długość okresu wypowiedzenia?

Należy sprawdzić umowę zlecenia. Jeśli w umowie jest zapis: „Okres wypowiedzenia wynosi 2 tygodnie” – wtedy należy go zachować. Jeśli umowa milczy – brak okresu. W praktyce wiele umów zlecenia zawiera klauzulę: „Umowa może być wypowiedziana przez każdą ze stron z zachowaniem 14-dniowego okresu wypowiedzenia.”

Przykład liczenia okresu wypowiedzenia (jeśli został ustalony): Zgodnie z art. 112 k.c., jeżeli okres wypowiedzenia jest oznaczony w dniach, tygodniach lub miesiącach, liczy się go zgodnie z zasadami ogólnymi (np. 14 dni od dnia złożenia oświadczenia). Uwaga: w przeciwieństwie do umowy o pracę, nie stosuje się zasady „do końca miesiąca” – okres biegnie po prostu od dnia złożenia oświadczenia. Przykład: wypowiedzenie złożone 15 marca z 14-dniowym okresem – upływa 29 marca (nie 31 marca).

Czy można wypowiedzieć umowę zlecenia bez zachowania okresu wypowiedzenia?

Tak, jeśli umowa nie przewiduje okresu wypowiedzenia – wtedy wypowiedzenie jest natychmiastowe. Nawet jeśli umowa przewiduje okres wypowiedzenia, strony mogą go skrócić za porozumieniem (ale nie jednostronnie).

Wypowiedzenie natychmiastowe umowy zlecenia – kiedy jest możliwe?

Wypowiedzenie natychmiastowe (bez okresu) jest możliwe zawsze, chyba że umowa stanowi inaczej. Jednak zgodnie z art. 746 § 2 k.c., strona, która wypowiedziała umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia (lub gdy okres nie został ustalony), jest obowiązana do naprawienia szkody wyrządzonej drugiej stronie, chyba że wypowiedzenie nastąpiło z ważnego powodu. Oznacza to, że:

• jeśli zleceniobiorca nagle rezygnuje bez ważnego powodu, a zleceniodawca poniósł szkodę (np. musiał zatrudnić kogoś drożej, stracił klienta), to zleceniobiorca może odpowiadać odszkodowawczo,
• jeśli zleceniodawca wypowiada umowę bez ważnego powodu, a zleceniobiorca poniósł szkodę (np. przygotowywał się do zlecenia, poniósł koszty), to zleceniodawca odpowiada.

Ważny powód to np. choroba zleceniobiorcy, naruszenie obowiązków przez drugą stronę, utrata zaufania, okoliczności niezależne. Brak ważnego powodu nie uniemożliwia wypowiedzenia, ale rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą.

Co to jest ważny powód wypowiedzenia umowy zlecenia?

Ważny powód to okoliczność, która uzasadnia natychmiastowe zakończenie umowy bez ponoszenia odpowiedzialności odszkodowawczej. Pojęcie to jest oceniane przez sąd w każdej sprawie indywidualnie.

Jakie sytuacje stanowią ważny powód do wypowiedzenia?

Przykłady ważnego powodu (orzecznictwo sądowe):

• długotrwała choroba zleceniobiorcy – uniemożliwiająca wykonanie zlecenia,
• naruszenie obowiązków przez drugą stronę – np. zleceniobiorca nie wykonuje zlecenia mimo wezwań, zleceniodawca nie płaci wynagrodzenia,
• utrata zaufania – np. zleceniobiorca ujawnił tajemnicę przedsiębiorstwa, działał na szkodę,
• zmiana okoliczności – np. zlecenie stało się niemożliwe do wykonania z przyczyn niezależnych,
• zagrożenie zdrowia lub życia – art. 746 § 3 k.c. wprost zwalnia z odpowiedzialności, gdy zleceniobiorca wypowiada umowę ze względu na zagrożenie zdrowia.

Co nie jest ważnym powodem? – subiektywne odczucia, chęć podjęcia innej pracy (bez obiektywnych przeszkód), zwykłe niezadowolenie.

Co się dzieje gdy wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu?

Strona, która wypowiedziała umowę bez ważnego powodu (zwłaszcza natychmiast), może zostać pociągnięta do odpowiedzialności odszkodowawczej. Zakres szkody: rzeczywista strata (np. koszty zatrudnienia zastępstwa, utracone korzyści). Przykład: zleceniobiorca rezygnuje z dnia na dzień bez ważnego powodu, a zleceniodawca musi zatrudnić innego specjalistę za wyższą stawkę – różnica w cenie stanowi szkodę.

Czy zleceniodawca i zleceniobiorca mają takie same prawa?

Tak, art. 746 k.c. nie różnicuje stron – obie mają równe prawa do wypowiedzenia. Jednak w praktyce sądy częściej uznają ważny powód po stronie zleceniobiorcy (np. choroba, zagrożenie zdrowia) niż po stronie zleceniodawcy (np. zwykła utrata zaufania). Zawsze jednak ocena należy do sądu.

Rozwiązanie umowy zlecenia za porozumieniem stron – jak to zrobić?

Rozwiązanie umowy zlecenia za porozumieniem stron to najbezpieczniejszy i najszybszy sposób zakończenia współpracy – bez ryzyka odszkodowawczego.

Kiedy warto rozwiązać umowę zlecenia za porozumieniem?

Porozumienie stron warto zastosować, gdy:

• obie strony chcą zakończyć współpracę w zgodzie,
• nie ma ważnego powodu do wypowiedzenia, a strony chcą uniknąć roszczeń,
• umowa przewiduje długi okres wypowiedzenia, a strony chcą się rozstać szybciej,
• strony chcą uregulować dodatkowe kwestie (zwrot materiałów, rozliczenie kosztów).

Porozumienie nie wymaga podawania przyczyny, a data rozwiązania może być dowolna (nawet natychmiastowa).

Wzór wypowiedzenia umowy zlecenia za porozumieniem stron

Czy przysługuje odszkodowanie po wypowiedzeniu umowy zlecenia?

Odszkodowanie przysługuje tylko w przypadku wypowiedzenia bez zachowania okresu (lub gdy okres nie został ustalony) i bez ważnego powodu (art. 746 § 2 k.c.).

W jakich sytuacjach zleceniobiorca może domagać się odszkodowania?

Zleceniobiorca może domagać się odszkodowania, gdy:

• zleceniodawca wypowiedział umowę natychmiast (bez okresu lub z okresem, ale bez zachowania go) i nie miał ważnego powodu,
• zleceniobiorca poniósł szkodę (np. przygotował się do zlecenia, poniósł koszty, odrzucił inne oferty).

Przykład: zleceniobiorca kupił materiały na zlecenie, a zleceniodawca z dnia na dzień wypowiedział umowę bez ważnego powodu – zleceniobiorca może żądać zwrotu kosztów materiałów.

Jak rozliczane jest wynagrodzenie po wypowiedzeniu umowy zlecenia?

Zleceniobiorca ma prawo do wynagrodzenia za część wykonanego zlecenia (art. 746 § 1 k.c. w zw. z art. 746 § 2 – ale to nieprecyzyjne). Zgodnie z zasadami ogólnymi, jeśli zleceniobiorca wykonał część zlecenia, a umowa została wypowiedziana, może żądać wynagrodzenia za już wykonane czynności (proporcjonalnie). Jeśli umowa przewiduje wynagrodzenie ryczałtowe, a zlecenie zostało przerwane, należne jest wynagrodzenie za wykonaną część. W praktyce warto to uregulować w umowie.

Wzór wypowiedzenia umowy zlecenia – gotowe szablony do pobrania

Poniżej przedstawiamy wzory wypowiedzeń dla zleceniodawcy i zleceniobiorcy.

Zobacz wzór wypowiedzenia umowy zlecenia przez zleceniobiorcę

Wzór wypowiedzenia umowy zlecenia przez zleceniodawcę

Umowy zlecenia – wzór wypowiedzenia za porozumieniem stron

Wzór porozumienia znajduje się powyżej (w sekcji „Rozwiązanie umowy zlecenia za porozumieniem stron”).

Podsumowanie: Wypowiedzenie umowy zlecenia jest prostsze niż wypowiedzenie umowy o pracę, ale wymaga uwagi – zwłaszcza przy wypowiedzeniu natychmiastowym, które może rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą, jeśli nie zachodzi ważny powód. Pamiętajcie Państwo o sprawdzeniu umowy – czy przewiduje okres wypowiedzenia, czy nie. Jeśli umowa milczy – możecie wypowiedzieć natychmiast, ale ryzykujecie odszkodowaniem. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest porozumienie stron – szybkie i bez ryzyka. Zawsze zalecamy formę pisemną i potwierdzenie odbioru. W razie wątpliwości – skonsultujcie się z prawnikiem. Jak mawiają eksperci: „Dobre wypowiedzenie to takie, które kończy współpracę, a nie zaczyna spór sądowy”.