Zażalenie na postanowienie sądu – kiedy przysługuje i jak napisać zażalenie w postępowaniu cywilnym?

Postanowienia sądu – w przeciwieństwie do wyroków – nie kończą postępowania w sprawie, ale rozstrzygają kwestie incydentalne (np. o oddaleniu wniosku dowodowego, o zabezpieczeniu powództwa, o odrzuceniu pozwu). Na wiele z nich przysługuje zażalenie – środek odwoławczy o krótkim terminie i specyficznej procedurze. Niewiedza, kiedy i jak wnieść zażalenie, może skutkować utratą możliwości zaskarżenia postanowienia. W tym artykule – napisanym z perspektywy radcy prawnego specjalizującego się w postępowaniu cywilnym – wyjaśniamy, czym jest zażalenie, na jakie postanowienia przysługuje, jaki jest termin, jak je napisać, gdzie złożyć, jakie są opłaty oraz jak przebiega rozpoznanie. Omawiamy również, które postanowienia nie podlegają zaskarżeniu.

Czym jest zażalenie na postanowienie sądu i kiedy przysługuje zażalenie?

Czym jest zażalenie w postępowaniu cywilnym według kodeksu postępowania cywilnego?

Zażalenie (art. 394-397 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, dalej: „k.p.c.”) to środek odwoławczy od postanowień sądu pierwszej instancji (oraz niektórych postanowień sądu drugiej instancji). Jest to pismo procesowe, które zmierza do zmiany lub uchylenia zaskarżonego postanowienia. Zażalenie różni się od apelacji tym, że apelacja służy od wyroków, a zażalenie – od postanowień. Termin na zażalenie jest krótszy (7 dni).

Na jakie postanowienie sądu pierwszej instancji przysługuje zażalenie?

Zgodnie z art. 394 § 1 k.p.c., zażalenie przysługuje na postanowienia sądu pierwszej instanccji m.in.:

• odrzucające pozew (art. 199 k.p.c.),
• oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych,
• odmawiające przyznania pełnomocnika z urzędu,
• zabezpieczające powództwo (np. zajęcie rachunku bankowego),
• nakładające karę porządkową,
• oddalające wniosek o przywrócenie terminu,
• oddalające wniosek o wyłączenie sędziego.

Kiedy zażalenie przysługuje na postanowienia sądu pierwszej instancji kończące postępowanie?

Nie wszystkie postanowienia kończące postępowanie podlegają zażaleniu. Postanowienia kończące postępowanie (np. umorzenie postępowania – art. 355 k.p.c.) podlegają apelacji, a nie zażaleniu (art. 394 § 2 k.p.c.). Wyjątek: postanowienie o odrzuceniu pozwu – podlega zażaleniu.

Jaki jest termin na wniesienie zażalenia na postanowienie sądu?

W jakim terminie należy złożyć zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji?

Termin na wniesienie zażalenia wynosi 7 dni od doręczenia postanowienia (art. 394 § 1 k.p.c.). Termin jest zawity – jego przekroczenie skutkuje odrzuceniem zażalenia. Jeśli postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym, termin biegnie od dnia ogłoszenia; jeśli na posiedzeniu niejawnym – od dnia doręczenia.

Kiedy biegnie termin do zaskarżenia postanowienia z uzasadnieniem?

Jeśli postanowienie podlega zaskarżeniu, sąd sporządza uzasadnienie na wniosek strony (art. 328 § 1 k.p.c.). Wniosek o uzasadnienie składa się w terminie 7 dni od ogłoszenia postanowienia. Termin na zażalenie biegnie od dnia doręczenia postanowienia z uzasadnieniem. Jeśli strona nie żądała uzasadnienia, termin biegnie od dnia ogłoszenia (ale to ryzykowne).

Czy termin na złożenie zażalenia jest terminem procesowym?

Tak, termin na zażalenie jest terminem procesowym (art. 164 k.p.c.). Jego przekroczenie może być przywrócone tylko z ważnych przyczyn (np. choroba, awaria poczty) – wniosek o przywrócenie terminu składa się w ciągu 7 dni od ustania przeszkody (art. 168 k.p.c.).

Jak napisać zażalenie i wnieść zażalenie na postanowienie sądu?

Jakie elementy formalne powinno zawierać zażalenie do sądu drugiej instancji?

Zażalenie powinno zawierać (art. 126 k.p.c. w zw. z art. 394 k.p.c.):

• oznaczenie sądu, do którego jest skierowane (sądu, który wydał postanowienie),
• oznaczenie stron (skarżącego i uczestników),
• wskazanie zaskarżonego postanowienia (data, sygnatura),
• zarzuty (naruszenie prawa materialnego lub procesowego),
• uzasadnienie,
• wniosek (np. o zmianę postanowienia, o uchylenie),
• podpis skarżącego lub pełnomocnika.

Jak sporządzić uzasadnienie zażalenia na postanowienie?

Uzasadnienie powinno wskazywać, na czym polega naruszenie prawa przez sąd I instancji. Przykład: „Sąd oddalił wniosek o zabezpieczenie powództwa, mimo że powód uprawdopodobnił roszczenie i interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia (art. 730¹ k.p.c.).” Należy odnieść się do konkretnych przepisów.

Gdzie znaleźć wzór zażalenia w postępowaniu cywilnym?

Wzory zażaleń dostępne są w internecie (np. na stronach kancelarii prawnych, w poradnikach). Należy jednak dostosować wzór do konkretnej sprawy. Poniżej znajduje się uproszczony wzór.

Gdzie i jak złożyć zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji?

Do jakiego sądu należy wnieść zażalenie – sądu pierwszej czy drugiej instancji?

Zażalenie wnosi się do sądu, który wydał postanowienie (sądu I instancji) – art. 394 § 1 k.p.c. Sąd ten następnie przekazuje zażalenie wraz z aktami do sądu drugiej instancji (sądu okręgowego lub apelacyjnego). Nie należy wnosić zażalenia bezpośrednio do sądu II instancji – takie pismo zostanie przekazane (art. 130¹ k.p.c.).

Jakie są sposoby złożenia zażalenia na postanowienie sądu?

Zażalenie można złożyć:

• osobiście w biurze podawczym sądu,
• wysłać pocztą (listem poleconym),
• przez e-PUAP (profil zaufany).

Za datę złożenia uważa się datę nadania w polskiej placówce pocztowej (art. 165 § 2 k.p.c.).

Czy zażalenie można złożyć w sądzie rejonowym?

Tak, jeśli postanowienie zostało wydane przez sąd rejonowy, zażalenie składa się do tego sądu rejonowego. Sąd rejonowy przekaże je do sądu okręgowego.

Jaka jest opłata od zażalenia i koszty postępowania?

Czy złożenie zażalenia wymaga uiszczenia opłaty sądowej?

Tak, zażalenie podlega opłacie sądowej. Opłata wynosi 150 zł (art. 13 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych). W niektórych sprawach (np. o zabezpieczenie, o nadanie klauzuli wykonalności) opłata wynosi 50 zł. Brak opłaty skutkuje wezwaniem do uiszczenia, a w razie nieuiszczenia – odrzuceniem zażalenia.

Kiedy przysługuje zwolnienie z opłaty od zażalenia w postępowaniu cywilnym?

Strona może wystąpić o zwolnienie od kosztów sądowych (art. 102 ustawy o kosztach sądowych), jeśli udowodni, że nie ma środków na opłacenie. Wniosek o zwolnienie składa się przed wniesieniem zażalenia. Sąd może zwolnić w całości lub części.

Jak przebiega rozpoznanie zażalenia przez sąd drugiej instancji?

W jakim składzie sądu odbywa się rozpoznanie zażalenia?

Zażalenie rozpoznaje sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego (art. 397 § 1 k.p.c.), chyba że ustawa stanowi inaczej (np. zażalenie na postanowienie o odrzuceniu pozwu – rozpoznawane w składzie 3 sędziów).

Czy strona przeciwna może złożyć odpowiedź na zażalenie?

Tak, strona przeciwna może złożyć odpowiedź na zażalenie w terminie 7 dni od doręczenia (art. 397 § 2 k.p.c.). Odpowiedź nie jest obowiązkowa, ale może wpłynąć na decyzję sądu.

Jakie postanowienie może wydać sąd wyższej instancji po rozpoznaniu zażalenia?

Sąd drugiej instancji może:

• oddalić zażalenie (utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie),
• zmienić zaskarżone postanowienie (np. udzielić zabezpieczenia),
• uchylić postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania (art. 397 § 3 k.p.c.).

Które postanowienia nie podlegają zaskarżeniu zażaleniem?

Jakie postanowienia sądu pierwszej instancji i zarządzenia nie mogą być zaskarżone?

Nie podlegają zaskarżeniu zażaleniem (art. 394 § 2 k.p.c.) m.in.:

• postanowienia dotyczące oddalenia wniosku o wyłączenie biegłego,
• postanowienia w przedmiocie skierowania na badanie przez biegłego,
• postanowienia w przedmiocie odmowy przyjęcia apelacji (tu przysługuje zażalenie? Nie – tu jest apelacja).

W praktyce katalog postanowień niezaskarżalnych jest wąski.

Kiedy przysługuje zażalenie na postanowienie sądu drugiej instancji?

Od postanowień sądu drugiej instancji (np. sądu apelacyjnego) zażalenie przysługuje tylko w przypadkach wskazanych w ustawie (art. 394 § 1 k.p.c. – np. postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej). W większości przypadków nie przysługuje – wtedy jedynym środkiem jest skarga kasacyjna (jeśli dotyczy postanowienia kończącego postępowanie).

Podsumowanie: Zażalenie to środek odwoławczy od postanowień sądu pierwszej instancji. Termin: 7 dni od doręczenia postanowienia (lub od doręczenia uzasadnienia). Opłata: 150 zł. Zażalenie wnosi się do sądu, który wydał postanowienie, a rozpoznaje je sąd drugiej instancji. Pamiętajcie Państwo o zachowaniu terminu, opłacie i prawidłowych zarzutach. W razie wątpliwości – skonsultujcie się z adwokatem lub radcą prawnym. Jak mawiają sędziowie: „Zażalenie to szybki i skuteczny środek, ale tylko jeśli wniesione prawidłowo”.